نویسنده: سینا فرنام
اگر تا روز 28 گله راس 308 را درست جلو آورده باشید، هفته پنجم یعنی فاصله 28 تا 35 روزگی جایی است که نتیجه مدیریت روزهای قبل خودش را خیلی واضحتر نشان میدهد. پرنده دیگر جوجه سبک هفتههای اول نیست؛ جرم زنده سالن بالا رفته، مصرف دان و آب زیاد شده، تولید گرما و رطوبت بالا رفته و هر ضعف کوچک در تهویه، آبخوری، کیفیت دان، تراکم یا بستر سریعتر خودش را در وزن، FCR، یکنواختی و سلامت پا نشان میدهد.
این مقاله ادامه مستقیم مدیریت جوجه راس 308 از 21 تا 28 روزگی است. اگر از ابتدای دوره همراه مجموعه هستید، در مرجع جامع جوجه راس 308 بازارجوجه میتوانید مسیر کامل هفته اول تا هفتههای بعد را یکجا ببینید. اعداد عملکردی این مقاله از اهداف رسمی Ross 308 گرفته شدهاند و باید بهعنوان عدد مرجع برای مقایسه روند دیده شوند، نه تضمین نتیجه برای هر فارم.
در هفته پنجم راس 308 چه اتفاقی میافتد؟
در روز 28 وزن مرجع گله مختلط Ross 308 حدود 1616 گرم است. تا روز 35 این عدد به حدود 2296 گرم میرسد؛ یعنی در یک هفته نزدیک 680 گرم به وزن هر پرنده اضافه میشود. رشد روزانه در حوالی روز 35 به حدود 100 گرم میرسد. همزمان مصرف روزانه خوراک از حدود 145 گرم در روز 28 به حدود 180 گرم در روز 35 افزایش پیدا میکند. این جهش فقط یک موضوع تغذیهای نیست؛ یعنی بار متابولیک، نیاز به اکسیژن، تولید گرما، تولید رطوبت و حجم فضولات هم بالا میرود.
به زبان ساده، سالنی که روز 21 «تقریباً خوب» کار میکرد ممکن است روز 32 دیگر کافی نباشد. اگر ظرفیت واقعی فن، سطح ورودی هوا، فشار استاتیک، تعداد آبخوری فعال یا فضای دانخوری لب مرز بوده باشد، هفته پنجم معمولاً همان زمانی است که محدودیت خودش را نشان میدهد.
جدول وزن، مصرف دان و FCR راس 308 از روز 28 تا 35
| سن | وزن مرجع (گرم) | رشد روزانه (گرم) | دان روزانه (گرم) | دان تجمعی (گرم) | FCR تجمعی |
|---|---|---|---|---|---|
| 28 روز | 1616 | 92 | 145 | 2051 | 1.269 |
| 29 روز | 1710 | 94 | 150 | 2202 | 1.288 |
| 30 روز | 1805 | 95 | 156 | 2357 | 1.306 |
| 31 روز | 1901 | 96 | 161 | 2518 | 1.325 |
| 32 روز | 1999 | 97 | 166 | 2684 | 1.343 |
| 33 روز | 2097 | 98 | 171 | 2855 | 1.362 |
| 34 روز | 2196 | 99 | 176 | 3031 | 1.381 |
| 35 روز | 2296 | 100 | 180 | 3211 | 1.399 |
منبع اعداد: Ross 308 / Ross 308 FF Broiler Performance Objectives. عدد روز 35 یعنی 2296 گرم یک هدف عملکردی است. کیفیت جوجه، سن گله مادر، هچری، حمل، دان، آب، بیماری، تراکم، جنسیت، شرایط اقلیمی و مدیریت سالن میتوانند نتیجه واقعی را بالا یا پایین ببرند.
وزن روز 35؛ فقط میانگین را نبینید
اگر روز 35 میانگین وزن شما 2.3 کیلوگرم باشد اما گله شدیداً دو وزنه باشد، نمیتوان گفت همهچیز خوب است. در این سن، یکنواختی اهمیت اقتصادی بیشتری پیدا میکند. پرندگان سنگینتر فضای بیشتری میگیرند و دسترسی پرندگان کوچکتر به آب و دان ممکن است ضعیف شود. در نتیجه اختلافی که در هفته سوم کوچک بوده، میتواند در هفته پنجم بزرگ شود.
وزنکشی را فقط از یک نقطه راحت سالن انجام ندهید. چند ناحیه را انتخاب کنید: نزدیک ورودی هوا، میانه سالن، نزدیک انتهای سالن و در صورت امکان نقاطی که رفتار گله در آنها متفاوت است. اگر یک ناحیه بهطور مداوم سبکتر است، قبل از اینکه سراغ تغییر فرمول جیره بروید، همان نقطه را از نظر دما، سرعت هوا، فشار آب، ارتفاع خطوط، شدت نور و تراکم بررسی کنید.
برای مقایسه مدیریتی، روند روز 21، 28 و 35 از یک عدد تکروزه مهمتر است. گلهای که روز 28 کمی عقب بوده ولی با شیب رشد مناسب به روز 35 رسیده، پیام متفاوتی از گلهای دارد که تا روز 30 خوب بوده و بعد ناگهان افت کرده است.
در هفته پنجم، تهویه دیگر موضوع حاشیهای نیست
راهنمای مدیریت Ross 2025 تأکید میکند که تهویه باید هم با وزن پرنده و هم با شرایط واقعی سالن تنظیم شود. با افزایش وزن، حداقل هوای مورد نیاز هر پرنده بالا میرود. اما یک اشتباه رایج این است که مدیر سالن فقط تعداد فن روشن را ببیند. فن روشن مساوی تهویه مؤثر نیست. اگر ورودی هوا درست تنظیم نشده باشد، فشار مناسب نباشد، فن کثیف یا فرسوده باشد یا مسیر هوا کوتاهمدار شود، ظرفیت اسمی فن به هوای مفید در سطح پرنده تبدیل نمیشود.
در هفته پنجم باید همزمان چهار چیز را ببینید: رفتار پرنده، کیفیت بستر، رطوبت و دمای مؤثر. اگر پرندگان به یک سمت سالن مهاجرت میکنند، گردن را میکشند، بالها را باز میکنند، تنفس دهانی دارند یا از مسیر خاصی دور میشوند، این رفتارها داده هستند. عدد کنترلر بدون مشاهده گله کافی نیست.
در هوای سرد نیز کمکردن بیش از حد تهویه برای صرفهجویی در سوخت میتواند نتیجه معکوس بدهد. افزایش رطوبت، آمونیاک و بستر مرطوب در نهایت سلامت پا، کیفیت هوا و عملکرد را خراب میکند. هدف این نیست که هوای سرد را مستقیم روی پرنده بریزیم؛ هدف این است که هوای تازه با سرعت و زاویه مناسب وارد شود، با هوای گرم سالن مخلوط شود و سپس به سطح پرنده برسد.
حداقل تهویه را بر اساس «زیستتوده سالن» ببینید
در هفته پنجم تعداد پرنده تنها عدد مهم نیست. فرض کنید 20 هزار قطعه در سالن دارید. تفاوت میان میانگین وزن 1.6 و 2.3 کیلوگرم یعنی چندین تن اختلاف جرم زنده در همان ساختمان. هرچه زیستتوده بالاتر میرود، تولید گرما، دیاکسیدکربن و بخار آب بیشتر میشود. بنابراین برنامه فن باید همراه رشد واقعی گله بازبینی شود.
جداول حداقل تهویه Ross برای وزنهای مختلف، نرخهای تقریبی ارائه میکنند، اما خود راهنما تأکید دارد که این اعداد باید با شرایط سالن، رطوبت، کیفیت هوا و رفتار پرنده تنظیم شوند. به همین دلیل نسخهبرداری از برنامه فن یک فارم دیگر کار درستی نیست؛ حتی دو سالن کنار هم ممکن است عایق، نشتی، راندمان فن و فشار متفاوتی داشته باشند.
تنش گرمایی از روز 28 به بعد جدیتر میشود
در این سن جرم زنده بالاست و پرنده برای دفع گرمای متابولیک فضای کمتری برای خطا دارد. پژوهش منتشرشده در Poultry Science روی جوجههای نر Ross 308 که از روز 25 تا 35 روزانه در معرض گرمای دورهای 32±1 درجه قرار گرفتند نشان داد تنش گرمایی مصرف خوراک و افزایش وزن را بهطور معنیدار کاهش داد. این دقیقاً همان بازهای است که در فارم تجاری نیز رشد روزانه بسیار بالاست و هر افت مصرف میتواند سریع در وزن نهایی دیده شود.
یک نکته مهم این است که تنش گرمایی همیشه با تلفات ناگهانی شروع نمیشود. قبل از آن ممکن است مصرف دان افت کند، الگوی آب خوردن تغییر کند، پرنده ساعات خنک روز را برای خوردن انتخاب کند، تنفس بالا برود و یکنواختی رشد بههم بخورد. اگر منتظر بمانیم تا تلفات بالا برود، بخشی از خسارت عملکردی قبلاً اتفاق افتاده است.
در سالنهای تونلی، سرعت هوا ابزار مهمی برای افزایش دفع حرارت است. مطالعه جدید دیگری روی Ross 308 نیز نشان داده که شرایط مناسب جریان هوا در تنش گرمایی با عملکرد و تنظیم حرارتی بهتر همراه است. با این حال سرعت بیشتر همیشه بهتر نیست؛ دمای هوا، سن، پوشش پر، رطوبت و رفتار گله تعیین میکنند پرنده واقعاً چه دمایی را احساس میکند.
هوای گرم و خشک ایران؛ آب و سیستم خنککننده را قبل از ظهر چک کنید
در مناطق گرم و خشک، مشکل بسیاری از سالنها از ظهر شروع نمیشود؛ از صبحی شروع میشود که پد، پمپ، نازل، مخزن، فن یا ژنراتور درست کنترل نشده است. روزهای هفته پنجم زمان خوبی برای «امتحانکردن» سیستم در اوج گرما نیست. ظرفیت واقعی فن، عملکرد پد، مسیر آب، گرفتگیها و آمادهبهکاری برق اضطراری باید قبل از موج گرما مشخص باشند.
دمای آب را هم فراموش نکنید. مخزن در آفتاب یا لوله بدون عایق میتواند آب را گرم کند. در گرما، پرنده آب بیشتری میخواهد و کیفیت دسترسی اهمیت بیشتری پیدا میکند. ثبت دمای آب در انتهای خطوط و مقایسه آن با ابتدای خط، مخصوصاً در ساعات گرم، اطلاعات مفیدی میدهد.
هوای گرم و مرطوب؛ پد بیشتر همیشه جواب بهتر نیست
در مناطق مرطوب، توان تبخیری هوا محدودتر است. اگر رطوبت بالا باشد، اضافهکردن بیحساب آب از طریق پد یا مهپاش ممکن است رطوبت سالن را بالا ببرد بدون اینکه خنککنندگی مورد انتظار ایجاد شود. در چنین شرایطی، سرعت و حجم جریان هوا و خروج مؤثر رطوبت اهمیت بسیار بالایی دارد.
وقتی پرنده نفسنفس میزند باید کل سیستم دیده شود: دمای خشک، رطوبت، سرعت هوا، تراکم، کیفیت پد، تمیزی فن و توزیع پرنده. یک عدد روی کنترلر بهتنهایی علت را مشخص نمیکند.
همدان، کردستان و کرمانشاه؛ تعادل گرما و هوای تازه
در غرب ایران بهخصوص در شبها و صبحهای خنک، چالش هفته پنجم میتواند متفاوت باشد. مدیر سالن ممکن است برای کاهش هزینه سوخت ورودیها را بیش از حد محدود کند. نتیجه میتواند بالا رفتن رطوبت و آمونیاک باشد؛ درحالیکه دمای کنترلر ظاهراً خوب است.
در چنین سالنهایی دمای کف و کنار دیوارها را جدا از مرکز سالن بررسی کنید. اگر پرندگان از یک نوار خاص دوری میکنند یا بستر در کنار دیوار مرطوبتر است، احتمال نشتی سرد، جریان نامناسب یا مشکل عایق وجود دارد. در یک سالن طولانی، «میانگین خوب» میتواند دو انتهای بد را پنهان کند.
آب؛ سریعترین داشبورد روزانه فارم
در هفته پنجم، کنتور آب یکی از ارزشمندترین ابزارهای مدیریتی است. عدد مصرف را هر روز در ساعت ثابت ثبت کنید. هدف اصلی دیدن روند است. افت یا جهش غیرمعمول نسبت به روز قبل میتواند قبل از وزنکشی به شما هشدار بدهد. افزایش دما، نشتی، تغییر فشار، مشکل خوراک، بیماری یا تغییر کیفیت آب همگی میتوانند مصرف را جابهجا کنند.
فشار خط نیپل را متناسب با سن و دستور سازنده تنظیم کنید. فشار بالا میتواند بستر را خیس کند و فشار پایین یا دسترسی ضعیف ممکن است مصرف را محدود کند. ارتفاع خط نیز مهم است؛ پرنده باید با وضعیت بدنی مناسب به نیپل دسترسی داشته باشد، نه اینکه خط خیلی پایین باعث بازی با آب شود یا آنقدر بالا باشد که پرندگان سبکتر محروم شوند.
انتهای خطوط را بازدید کنید. اگر فقط ابتدای سالن را میبینید ممکن است افت فشار، رسوب یا گرفتگی انتهای خط را از دست بدهید. در روزهای گرم، تفاوت ابتدا و انتهای سالن اهمیت بیشتری پیدا میکند.
دان هفته پنجم؛ 180 گرم فقط وقتی معنی دارد که واقعاً خورده شود
هدف مرجع مصرف روزانه در روز 35 حدود 180 گرم به ازای هر پرنده است. اما «دان تحویلی به سالن» با «دان خوردهشده» یکی نیست. اتلاف، خاکه، پرشدگی نامناسب بشقاب، شکست پلت، تنظیم ارتفاع دانخوری و خطا در موجودی سیلو میتوانند محاسبات را منحرف کنند.
پلت را در چند نقطه خط بررسی کنید، نه فقط در خروجی سیلو. ممکن است محصول کارخانه مناسب باشد ولی در مسیر انتقال خرد شود. درصد خاکه بالا زمان خوردن را زیاد میکند و انتخابگری را بالا میبرد. همچنین تنظیم خیلی پایین دانخوری میتواند ریختوپاش را زیاد کند و تنظیم خیلی بالا دسترسی پرندگان کوچکتر را محدود کند.
در تغییر فاز جیره به سمت فینیشر، هر تغییر را همراه با رفتار گله ببینید. افت ناگهانی مصرف بعد از تغییر خوراک باید از نظر شکل فیزیکی، بو، کیفیت مواد اولیه، زمان انتقال و سلامت گله بررسی شود. فرضکردن اینکه «خودشان عادت میکنند» گاهی یک یا دو روز رشد ارزشمند را از بین میبرد.
FCR روز 35 را چطور بخوانیم؟
FCR تجمعی مرجع در روز 35 حدود 1.399 است. این عدد مفید است، اما فقط زمانی ارزش دارد که داده ورودی درست باشد. وزن نمونه باید نماینده گله باشد و مصرف دان باید بر اساس موجودی واقعی محاسبه شود. چند تن اختلاف موجودی سیلو یا اتلاف ثبتنشده میتواند تصویری غیرواقعی از ضریب تبدیل بسازد.
اگر وزن خوب است ولی FCR بدتر شده، اتلاف دان، خاکه، دمای نامناسب، فعالیت اضافی گله، کیفیت بستر و مشکلات تحتبالینی را بررسی کنید. اگر هم وزن و هم مصرف پاییناند، اول دسترسی به آب و دان، دما، تهویه و سلامت را ببینید. اگر مصرف بالاست ولی وزن عقب مانده، کیفیت و قابلیت استفاده خوراک، اتلاف و مسائل سلامت اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
بستر و کف پا؛ در هفته پنجم هزینه اشتباهها بالا میرود
پرنده 2 تا 2.3 کیلویی زمان بیشتری روی بستر مینشیند و فشار روی کف پا و مفاصل بالاتر است. بستر خیس دیگر فقط ظاهر نامناسب سالن نیست؛ میتواند با افزایش آمونیاک، ضایعات کف پا و کاهش آسایش گله همراه شود.
بستر را در چند نقطه لمس کنید: زیر آبخوری، کنار دیوار، مرکز سالن و انتهای سالن. اگر فقط زیر نیپل خیس است، تنظیم آبخوری یا نشتی را بررسی کنید. اگر رطوبت تقریباً در کل سالن بالا رفته، تهویه و دفع بخار آب باید جدیتر دیده شود. اضافهکردن پوشال تازه بدون اصلاح علت، مشکل را موقتاً پنهان میکند.
تراکم و مهاجرت پرنده؛ وقتی یک سمت سالن شلوغتر میشود
در هفته پنجم چند متر اختلاف در توزیع جمعیت میتواند اثر محسوسی داشته باشد، چون هر پرنده فضای بیشتری اشغال میکند. اگر پرندگان به سمت ورودی هوای تونلی مهاجرت میکنند، تراکم محلی بالا میرود و آب، دان و فضای استراحت در آن نقطه تحت فشار قرار میگیرد.
فنس مهاجرت در سالنهای طولانی میتواند کمککننده باشد، اما نباید خودش مانع جریان هوا یا دسترسی شود. هدف تقسیم منطقی جمعیت است، نه محصورکردن شدید پرنده. بعد از هر تغییر، دوباره توزیع گله و مسیر هوا را ببینید.
چکلیست روز 28؛ ورود درست به هفته پنجم
- وزنکشی نماینده و ثبت میانگین و پراکندگی.
- مقایسه با وزن مرجع حدود 1616 گرم.
- ثبت مصرف تجمعی دان حدود 2051 گرم بهعنوان مرجع مقایسه.
- بازبینی ارتفاع و فشار آبخوری و ارتفاع دانخوری.
- کنترل بستر در چند نقطه، نه فقط مسیر وسط سالن.
- تست واقعی فنها، ورودیها و تجهیزات خنککننده.
- بررسی توزیع جمعیت در طول سالن.
- کنترل برق اضطراری قبل از افزایش بار حرارتی هفته پنجم.
چکلیست روز 31 تا 32؛ وسط هفته را از دست ندهید
- مقایسه روند آب سه روز اخیر و پیدا کردن هر جهش یا افت غیرعادی.
- بررسی مصرف دان و کیفیت پلت در ابتدا، وسط و انتهای خطوط.
- مشاهده رفتار گله در گرمترین ساعت و خنکترین ساعت شبانهروز.
- بررسی سرعت و الگوی هوا، نقاط تجمع و نواحی خالی سالن.
- کنترل رطوبت و بوی آمونیاک در سطح پرنده.
- بازدید کف پا و وضعیت نشستن پرندگان.
- بررسی عملکرد پد و فن پیش از روز گرم، نه هنگام بحران.
چکلیست روز 35؛ آیا گله آماده مرحله بعد است؟
- وزن مرجع روز 35 حدود 2296 گرم.
- دان روزانه مرجع حدود 180 گرم و دان تجمعی حدود 3211 گرم.
- FCR تجمعی مرجع حدود 1.399.
- مقایسه یکنواختی بین نقاط مختلف سالن.
- بررسی وضعیت بستر و کف پا.
- بازبینی ظرفیت تهویه برای هفته ششم و وزنهای بالاتر.
- بررسی برنامه بازار و وزن فروش بدون قربانیکردن رفاه و کیفیت گله.
وزن فروش و اقتصاد؛ همیشه «سنگینتر» مساوی «سود بیشتر» نیست
از روز 35 به بعد تصمیم اقتصادی پررنگتر میشود. افزایش وزن فروش میتواند درآمد هر قطعه را بالا ببرد، اما در مقابل مصرف دان، نیاز تهویه، خطر تنش گرمایی، تراکم و FCR نیز تغییر میکنند. تصمیم درست باید بر اساس قیمت واقعی دان، قیمت مرغ زنده، قرارداد کشتارگاه، تلفات، ظرفیت سالن و روند گله باشد.
قیمت روز جوجه و سایر دادههای بازار را میتوانید در صفحه قیمتهای روزانه بازار جوجه ببینید. برای تحلیل اقتصادی یک دوره، قیمت خرید جوجه تنها یک متغیر است؛ چند صدم تغییر در ضریب تبدیل یا چند درصد تفاوت در تلفات میتواند اثر بزرگتری روی سود نهایی داشته باشد.
اگر روز 35 وزن پایین است، چه ترتیبی برای بررسی داشته باشیم؟
- اول صحت وزنکشی: آیا نمونه واقعاً نماینده سالن است؟
- بعد روند: افت از چه روزی شروع شده؛ 28، 31 یا همین یکی دو روز؟
- آب: مصرف، فشار، دبی، دما و کیفیت آب بررسی شود.
- دان: مصرف واقعی، خاکه، شکل پلت، اتلاف و دسترسی دیده شود.
- محیط: دمای مؤثر، رطوبت، سرعت هوا، آمونیاک و بستر بررسی شوند.
- سلامت: اگر افت مصرف، علائم تنفسی، اسهال یا تلفات وجود دارد، بررسی دامپزشکی و آزمایشگاهی بر اساس شرایط فارم انجام شود.
این ترتیب کمک میکند بهجای تغییر همزمان چند متغیر، علت محتمل را مرحلهبهمرحله محدود کنید. تغییر بیهدف جیره، فشار آب و فنها در یک روز ممکن است حتی تشخیص علت را سختتر کند.
سه اشتباه رایج در 28 تا 35 روزگی
اشتباه اول: فقط نگاهکردن به دمای کنترلر. پرنده دمای مؤثر را تجربه میکند؛ سرعت هوا و رطوبت هم مهماند.
اشتباه دوم: فرض اینکه مصرف بیشتر دان همیشه خوب است. اگر اتلاف بالا باشد یا FCR خراب شود، عدد ورود دان به سالن بهتنهایی موفقیت نیست.
اشتباه سوم: صبرکردن تا روز 35 برای ارزیابی. افتی که روز 30 شروع شده اگر روز 35 تازه دیده شود، چند روز فرصت اصلاح از دست رفته است.
مسیر کامل مجموعه راس 308 در بازارجوجه
- مدیریت جوجه راس 308 از ورود به سالن تا پایان هفته اول
- مدیریت جوجه راس 308 از 7 تا 14 روزگی
- مدیریت جوجه راس 308 از 14 تا 21 روزگی
- مدیریت جوجه راس 308 از 21 تا 28 روزگی
- همین مقاله: مدیریت جوجه راس 308 از 28 تا 35 روزگی
مطالب مربوط به این سویه را همچنین میتوانید از دسته جوجه راس 308 دنبال کنید.
جمعبندی
هفته پنجم راس 308 هفته رشد سریع و کمشدن حاشیه خطاست. وزن مرجع از 1616 گرم در روز 28 به حدود 2296 گرم در روز 35 میرسد، مصرف روزانه دان به حدود 180 گرم میرسد و FCR تجمعی مرجع حدود 1.399 است. اما عدد خوب وقتی ارزش دارد که در کنار یکنواختی، سلامت پا، بستر مناسب، مصرف آب پایدار و رفتار طبیعی گله دیده شود.
برای مرغدار ایرانی، بهترین نسخه این نیست که عدد یک جدول را بدون تغییر روی همه سالنها اجرا کند. راه درست این است که عدد مرجع + رفتار پرنده + داده روزانه فارم کنار هم قرار بگیرند. در مناطق سرد، کمکردن افراطی تهویه میتواند رطوبت و آمونیاک را بالا ببرد؛ در مناطق گرم، ظرفیت واقعی فن و خنککننده تعیینکننده است؛ و در مناطق گرم و مرطوب، آب بیشتر بدون جریان هوای کافی لزوماً خنککنندگی بیشتری ایجاد نمیکند.
در قسمت بعدی مجموعه به مدیریت راس 308 از 35 تا 42 روزگی میرسیم؛ مرحلهای که وزنهای نزدیک سه کیلو، FCR، تراکم، آمادهسازی برای فروش، سلامت پا و ریسک تنش گرمایی اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
این مقاله راهنمای مدیریتی است و جایگزین تشخیص دامپزشکی برای بیماری یا افزایش غیرعادی تلفات نیست.
منابع اصلی
- Aviagen — Ross 308 / Ross 308 FF Broiler Performance Objectives
- Aviagen — Ross Broiler Management Handbook 2025
- Poultry Science 2025 — مطالعه تنش گرمایی در Ross 308 از روز 25 تا 35
- Poultry Science 2025 — اثر شرایط جریان هوا بر Ross 308 در تنش گرمایی
اعتبار تصویر شاخص: USDA Photo by Bob Nichols / Wikimedia Commons؛ اثر دولتی ایالات متحده / CC BY 2.0.